మావూరి కథ

మూఁడు వీదుల మా గ్లోబల్ విలేజిలో
దేశాలను విడదీశారు
మొదటి రెండవ మూడవ ప్రపంచాలుగా ॥

ఊరికొక్క షావకారు వెనకటికి ఋషులుగా బ్రతికినవారు
ఇంట్లోవారిచే చెప్పులు కుట్టించి పెరట్లో పెట్టి అమ్ముతున్నారు।
భార్యా పిల్లల రక్తాన్ని పాలుగా మలచి త్రాగారు
బాగా బలిశారు కాసులకు అలుసయ్యారు।
చచ్చిన నానా విశ్వకర్ములుఁ అందాకా చేసిన వ్యాపారాలు
యికమందు సాగడానికెన్నో యంత్రాలు నిలిపారు, చైనా వీరి పేరు ॥

ఊరిలోనొక కుఱ్ఱకారు ఊరందరికీ 'పెద్ద' దిక్కు
వ్యవసాయం తక్కువైన ఒట్టి చార్వాకుడు
సుఖాల తోటలో శయనించు మహాభోగి।
జనాలకు పనిలేకుండా పోకూడదని
అప్పు చేసి అన్నీ కొంటాడు, వాడుకుంటాడు।
హలాహలాన్ని నిత్యం మ్రింగేవాడు
అంతరంగం శూన్యమైనవాడు, వీడి పేరు అమెరికా॥

యువరాజుగారి ఆగడాలను
మావలూతాతలూ మేమేం తక్కువంటూ
అనుకరించి అపుడపుడూ భంగపడతారు
వీరి పేరు ఐరోపా।
మహాషావుకారితో పోటీపడుతూనే పడలేకే
చిల్లరవస్తువులమ్మే తోపుడుబళ్ళు
ఊరినిండా వారే మిగిలినవారు॥

అయ్యో ఒకనాడు అప్పుల్లో పడ్డాడు యువరాజు
ఆయన కొనకపోతే ఊరికే ఉద్యోగం లేదు।
పిల్లల్ని కాళీగావుంచలేక షావుకారు
యువరాజుకు అప్పిచ్చి సారాయి పోశాడు।
ఊళ్ళో అందరూ తలోచేయి వేసి
చేతనైనంత కల్లు దోసిట్లో పోసి
చిన్నయ్యగారిని ఆదుకున్నారు॥

ఊరిచుట్టూ కొండంతా పిండి, తోటంతా త్రవ్వి
చేయించిన ఆసనాలకూ, పండించిన గంజాయికీ
వ్యసన పడి, బానిసై, ప్రకృతి గుణాలకు పావైనాడు ।
వీడి శరీరంలో అణువణువూ అపుడోకొంతా ఇపుడోకొంతా
కొన్న షావుకారికి మిగిలిందీ జీవచ్ఛవం॥

క్షామకాలం మీదపడుతుండగా
రేపు రాబోయే పెనువిపత్తుకు
ఏర్పాట్లకు తీఱికలేని యాపారులంతా
ఎండుటాకుల్లా రాలినప్పుడు,
మిగిలిన ఆ నలుగురితో
మరుజనమెత్తనుంది మా వూరు।

తాగుమోతులా తాండవించి
పుఱ్ఱెలు కాలరాసే కాలానికి
మావూరు చూపిన చోద్యాలు ఎన్నో
వాటన్నిటిలోనూ ఇది ఒక్కటి మాత్రమే॥

* ముందుగా పొద్దు పత్రికలో కవికృతి(కవులవికృతిసమ్మేళనం) సందర్భంగా ప్రచురితం।

ఱెప్పపాటికాలఁపు ప్రేమ

నీకు వేసే నేను చూస్తే
నడచుకుంటూ నావద్దకే
వచ్చినట్టే వచ్చి వెనుకకు
మరలుఁదిరిగీ పోయినావే

వెలుగునీడల సందులోన
కనసు నెనసుల గట్టుపైన
నీ ఆకళింపుకు
కౌగిలింతకు
ఎదురు చూసే నావద్దకే
వచ్చినట్టే వచ్చి వెనుకకు
మరలుఁదిరిగీ పోయినావే

రాత్రి పూటా పగటిపూటా
మండు కాలము శీతకాలము
బండరాళ్ళుతొ నిండివున్న
నేల యంచుకు ముద్దులొసగుతు
గాలికారే నుఱుగుతోన
గుసగుసలు గునుసుదాన

రాగలకాలము
లోగటికాలము
ఆగక సాగెడి మీ
శృంగారమునకు

రెండులిప్తల సాక్షినేనని
ఎఱిఁగిన వ్యధతోఁ
వెనదిరగఁబోతే
ఆగమంటూ
వచ్చినట్టే వచ్చి వెనుకకు
మరలుఁదిరిగీ పోయినావే

Non-duality

A few tunes down the waltz
she will be him.
A few miles down the stream
flow will be calm.

A few degrees up the scale
ice will be water,
A few more up the same
liquid will be air.

Like rivers in the ocean
Like songs in the heart
The same joy manifests in
forms various transient

And...
A few tides down the time
land will be sea.
A few lives down the soul
you will be me.

నాకూ సముద్రానికీ మధ్యలోఁ

నేను సముద్రపుటంచు మీదఁ కూర్చున్నాను
నాకూ నా సముద్రానికీ మధ్యలో ఏఁవీ లేదు
అదిగో వచ్చేస్తోంది ఒక అల
ఈ అల నా కాళ్ళను తాకుతుంది చూడు

ఇదిగో వచ్చేసింది దగ్గరకంటూ
అఱ్ఱే అడుగు దూరంలో ఆగి వెనక్కిపోయిందే.
పోనీ వచ్చే అల తకుతుంది చూడు
అబ్బే ఇదీ అంగుళం దూరంలోనే ఆగిపోయింది.

ఎందుకో మఱి ఈ సంశయం? పఱికించి చూస్తే,
నాకూ సముద్రానికీ మధ్యన నా బట్టలున్నాయి
అంతేనా?

నేను వేసుకున్న సూటూ బూటూ టయ్యి
నా కార్యాలయంపు పనులున్నాయి
నా యింటి వాళ్ళ ఆకళ్ళు వారి అవసరాలు
నా పరువూ మర్యాదా నా పెద్దరికం
ఇంకా ఇలా ఎన్నేన్నో వున్నాయి

ఏంతో కాలంగా
నేను సముద్రపుటంచునే కూర్చుని వున్నాను
నాకూ ఈ సముద్రానికీ మధ్యన చాలానే వున్నాయి
ఒంటరిగా కూర్చున్న నన్ను పలుకరించ రాబోయి
ఎన్నోసార్లు ఈ సముద్రం వెనక్కు జా౨రుకుంది!

నాకూ సముద్రానికీ మధ్యన
నేఁ దాటలేని నా జీవితఁపు అగాధమూ
అది దాటలేని నా అస్వతంత్రపు కోటా
వున్నాయి.

మదినెమిలి

అల్లో నేరేళ్ళ
నీ కళ్ళ నీలాల్లో
ఎగురనీ నా ఊహా విహఁగాలని

తెలినుఱుగుటలల
నీ వొడి సుడిగుండాల్లో
తిఱుగనీ నా కోరికల నౌకలని

అరుణ కిరణముల
నీ ఆశా జ్యోతులలో
కరుగనీ నా కలతల కారు యిరులని

విమల సిత కమల
నీ హృదాలవాలములో
ఒదగనీ నా పసిడి వన్నె కలలని

అల్లి తెమ్మెరల
నీ శ్వాస నిశ్వాసల్లో
చెరగనీ నా చేదు జ్ఞాపకాలని

సూన్యేందు అర్ధేందు రాకేందు
వలయమున భ్రమరింప లేకున్న
నీ ప్రేమతోఁ
విముక్తి నొసంగి, భానుగా
నిత్యము నీ వింట విహరింపని

గగన రతనమై, నీ నీలాలను చీఁకటి గానీను
తరఁగ హేతువై, నీ వలపుటలలకలుపు రానీను
ఆది జ్యోతినై, నీ ఆశా జ్యోతి నారిపోనీను
కమల నాథునై, నీ తమ్మిరేకులఁ ముడువనీను
మకర సూర్యునై, నీ అల్లిగాడ్పుల నుష్ణింపనీను

ఓసి చికాగోపురపు వయ్యారి
నా మదిన నాట్యమాడు మయూరి
నీకిదే నా నుడి!

బరాకేశ్వర అవతారం

ఉపోద్ఘాతం - చిన్నప్పుడు వినే వుంటారు, what makes a road broad? అని. అప్పటినుండీ మీకు ర ముందు వచ్చే బ యొక్కఁ బవరేఁవిటో అర్థమయ్యేవుంటుంది. నేను కూడా నా సంకుచిత మనస్తత్వం నుండి విశాల దృక్పదం ఏర్పరచుకోవాలని చెప్పి నా ర ముందు ఒక బ చేర్చుకుంటున్నాను. ఇంతకీ పాత రాకేశ్వరానికీ ఈ బరాకేశ్వరానికీ తేడా ఏంటంటారా? రాకేశ్వరం పార్వతీశంలాగా విదేశాలలో ఉన్నత విద్య చదువుకుని వెనక్కి వచ్చి ఇక్కడ ఇంటి కాడా కాళీగా కూర్చునే ఒక సాధారణ పాత్ర పేరు. సగటు కంచు పాత్ర లాగ వీరికి మ్రోత ఎక్కువ. ఇక బరాకేశ్వరమా, బరాకేశ్వరం నారాయణేశ్వరుల అవతారం. అలానే ఇతర మతస్తులు కలియుగంలో వారి కష్టాలు తీర్చడానికి వచ్చే దేవుడని ఎవరిని భావిస్తున్నారో వాడే ఈ బరాకేశ్వరం. నిఞ్జా అప్పులివ్వడం మీకు, వాటిని తీర్చడం ఈ ఆపద మొక్కుల బరాకేశ్వరానికీ అలవాటైపోయింది. ఇక నేను మిమ్మల్ని శిష్యులుగాను భక్తుల గాను చేరమని, మతం మార్చుకోమనీ, బలవంతంగా మతం మార్చడంగానీ చేయను, కనీసం మతం మారితే మీ కష్టాలు తీరతాయనీ చెప్పనూ. ఎందుకంటే నేను సృష్టించిన మీరు, నా వెంట బరాకపోతే, ఇంకవరివెంటఁ బోతారు.

అయితే మీ చెవినీ ఈ కంప్యూటర్ స్క్రీనుకు అంటి పెట్టండి,
మీకు అతి రహస్యమైన బరాఙ్మంత్రము చెబుతా.

ఓం చేఞ్జాయ నమః
క్రీం హోపాయ నమః

చేంజే సర్వస్వం. చేంజనంతం. చేంజమేయం. చేంజచింత్యం.
హోపజేయం. హోపచ్యుతం. హోపప్రమేయం. హోపనునిత్యం.

మారుతున్న కాలానికి
కాలుతున్న వ్యవస్థలుకి
వ్యాపిస్తున్న మార్పే ఈ బరాకేశ్వరం.

కమ్యూనిష్టులూ పోయారు
కాపిటలిష్టులూ పోయారు
పంచి ఇచ్చేవారు పోయారు
ఇచ్చింది మించి లాక్కునేవారు పోయారు

రేసిస్టులూ పోయారు
లిబరలిస్టులూ పోయారు
అల్పసంఖాకులు రాజ్యమేలేరు
విశాల దృక్పదులు ఆవుట్ సోర్సింగు ఆపారు

కంజ్యూమరిస్టుల దగ్గర డబ్బులేదు
ఎన్వియాన్మెంటలిష్టుల దగ్గర ఓపికలేదు
భూమినుండి లాక్కోవడానికి పెట్టుబడిలేదు
ఏసీనుండి బయటకు వచ్చే సత్తువా లేదు.

వసుధైక కుటంబమన్నారు
వీసా పాస్పోర్టు చూపించమన్నారు
ప్రపంచీకరణ నైసర్గికమంట
ప్రాణికి ప్రాణంటే మంట నైకర్గికమ్

మార్పుకోరేవారందఱూ మారిపోయారు.

పాలు విషమించిననాడు
నీరు కలుపుకోవడం సరుచితం
పొదుపు పనిచేయనినాడు
అప్పులు తెచ్చుకోని ఖర్చు పెట్టడం ఆదర్శం

సర్వమతాలు సర్వశాస్త్రాలు
సర్వసాంప్రదాయాలు సర్వవిద్యలూ
ఎందుకూ పనికి రాకుండా పోయనపుడు
సర్వత్రా కావాలి మార్పు

మార్పుకోసం వేడుకున్న మానవులు
మతం మఱచి వేడుకున్నారు
మార్పుకోసం ప్రాణాలిచ్చిన పుణ్యాత్ములు
మతమివ్వలేని స్వర్గాల్ని చేరుకున్నారు
మఱి మార్పేగద మన కొత్త మతం

బానిసత్వం నుండి స్వాతంత్రానికి మారాం
ఆశయం నుండి అసహాయతకూ మారాం
పంటతోటల నుండి ఐటీలకు మారాం
మలయమరుతాల నుండి విషవాయిలకూ మారాం

ఎన్నో మార్పులు వచ్చాయి
ఎన్నో మర్పులు ఆశిస్తున్నాం
వచ్చిన మార్పులు తెచ్చిన స్థితి ఇది
వచ్చే మార్పులు తెచ్చే స్థితి ఏమిటి
ఈ మార్పుల ప్రభావం మారుతుందా ?

మారుతుంది. అంతా మారుతుంది !
ప్రకృతి నియమాలన్నీ మారతాయి.
మీరు నాకు ఓటేస్తే అన్నీ మారతాయి.
నన్ను మీరు దైవంగా కొలుస్తే అన్నీ మారతాయి.

నేను అధికారంలోనికి వస్తే పై విలువ మారుస్తాను ౩.౧౪ నుండి ౩ కి
నేను అధికారంలోనికి వస్తే ఈ విలువ మారుస్తాను ౨.౧౭ నుండి ౨ కి
మీ వూరు చుట్టు తిరగడానికి పట్టే సమయం తగ్గిపోతుంది ఐదు శాతం
మీ ఋణాలకి కట్టాల్సిన వడ్డీ కూడా తగ్గిపోతుంది ఎన్నో రెట్లు

నాకు ఓటు వేసి చూడండి.
తస్సాదియ్యా మిమ్మల్నే ఒక బరాకేశ్వరం తయారు చేసి వదులుతాను.

ఈ లోకం

అమయాకమైన వరి చేనులో
అబద్ధాలాడే బిల్లుబోర్డు పాతి,
నిజానిజాలకు పెళ్ళి చేసింది.

అతిరద్దీవున్న ఆర్టీసిబస్సులో
ఆడ కండక్టర్ని పనిలోకి పెట్టి,
అందానికి అసభ్యాన్నంట గట్టింది.

అభయమిచ్చే దేవుడి గుడికి
అర్ధరాత్రి తాళం బిగించి,
నమ్మకాన్ని అనుమానించింది.

కూనలమ్మకు కోపం తెప్పించిన పదాలు

నేనీమధ్య కూనలమ్మ పదాలు చదవడం మొదలు పెట్టాను. పుస్తకం మొదట్లో ఆరుద్ర గారు కూనలమ్మ పదాల ఛందస్సు, వాటిని ఎలా వ్రాయవచ్చు అన్నది వివరించారు. కావాలంటే పుస్తకం కొనుక్కొని చదవండి. టూకీగా చెప్పాలంటే మొదటి మూడు పాదాల్లో పది మాత్రలు వుండాలఁట. అవి ౫-౫ గాగాని, ౩-౪-౩ గాగానీ వ్రాసుకోవచ్చు, అలా మూడు-నాలుగు-మూడుగా వ్రాసినప్పుడు, మధ్యలోని నాలుగు మాత్రల గణం జగణం అవ్వకూడదఁట. అలా అయితే బాగుండదఁట.
నాకు చిన్నప్పటినుండి ఒక చెడలవాటు. ఎవరైనా ఏదైనా చేయవద్దంటే నేను దాన్ని చేసి మఱీ ఎందుకు చేయకూడదో నిర్దారించుకుంటా. తెలుగు భాషలో నాకు నచ్చని ఏకైక పదం 'అదంతే'. కాబట్టి ఇవిగో మధ్య జగణం గల మూడు కూనలమ్మ పాదలు నాలుగు మీ కొఱకున్ కైఁ .

హిమశిఖరాల పైన
మహనగరాల లోన
ఇలఁ కొలువైన దాన
ఓ కూనలమ్మ

పంట పొలాల పూత
వాడి హలాల చేత
పైడి వరాల ధాత
ఓ కూనలమ్మా

ఆ జగణంబు తోడి
ఈ జగడంబు లాడి
వ్రాయిఁ పదంబు వేడి
ఓ కూనలమ్మ

ఇప్పుడు చెప్పండి ఎందుకు వ్రాయకూడదోఁ? నాకైతే ఔనేమో నిజంగానే ఇలా వ్రాస్తే బాగుండదేఁవోనని పిస్తుంది. మీకేమనిపిస్తుంది?

త.క - అన్నట్టు పొలాలు, హలాలు అంటే మీకేమైనా గుర్తొచ్చిందా?

కాపలాదారు

కాపలాదారు కాఁవుడు కుర్చీలో కూర్చున్నాడు
కాపలా కాస్తున్న కార్యాలయం కాళీగానే వుంది
కఛేరి కాళీ చేస్తున్న జనాలకు రోజు ముగిసింది
కాఁవుడికి కొత్తగా వచ్చిన రాత్రితోఁ రోజు మొదలైంది

ఆఫీసు పనిని అక్కడే విడువలేక
బుఱ్ఱవెనుక పదిలంగా బధ్రపరచి
ఇంటికి తమగూడా ఎత్తుకెళ్ళారు
వారు వదిలిన కాళీకి కాఁవుడు కాపల

రేపు వచ్చే వారం వచ్చే మాసం వచ్చే ఏఁడూ
వస్తాయో రావో తెలియని వాటి కోసం
ఉద్యోగుల దగ్గర వున్నాయి ప్రణాళికలు
పిలవని వారు పిలిస్తే పలకడానికున్నాడు కాఁవుడు

అంతరాళంలోనికి ఎగిరిపోవాలని నిత్యం
ప్రాకులాడే వారి బ్రతుకులు ఇసుకలో
కూరుకుపోకుండా కాపాడడానికి అలికిన
చలనం లేని మైదానం వాడి జీవితం

కాఁవుడి తండ్రి మైసయ్య కాపలాదారు
మైసయ్య అయ్య సిద్దప్ప కాపలాదారు
మైసయ్య మైసూరు బ్యాంకును కాసాడు
సిద్దప్ప మహారాజ అరమనె కాసాడు

కాఁవుడికి వాడితాత కాసింది రాజుగార్నని తెలుసు
సిద్దప్పకి వాడి తాత కాసింది నంజుండేశ్వరుణ్ణననీ తెలుసు
వీరిద్దరికీ తెలియని కాపలాలు వేలల్లో వున్నాయి
వందలేండ్లుగా వీరి తాతలు కాస్తూనే వున్నారు

దేవాలయాలను దరిద్రులనుండి కాసారు
పరమేశ్వరుణ్ణి కాసారు వీరు నిష్ప్రయోజకత్వం నుండి
మహారాజభవనాల్ని మన్నుకాపుల నుండి కాసారు
రాజుగార్ని కాసారు వీరు ఏంచేతగానితనం నుండి

బ్యాంకుల్ని బడుగుబ్రతుకుల నుండి కాసారు
ధనవంతుడిని కాసారు వీరు దానధర్మం నుండి
ఇన్‌ఫోసిస్ని ఇతరులనుండి కాఁవుడు కాసాడు
సాఫ్టువేరోణ్ణి కాసాడు వీడు పరమనిరర్థకం నుండి

బ్రాహ్మల్ని కాసారు వైశ్యుల్ని కాసారు
దేవుణ్ణి కాసారు దానవుల్నీ కాసారు
డబ్బుగా దాయబడ్డ అక్రమాల్ని కాసారు
నీతిగా ముసుగు దాల్చిన అత్యాచారాన్ని కాసారు

తమని తాము సమానత్వం నుండి
తమ పిలల్ని చదువు సంస్కారం నుండి
తమవారిని ఐకమత్యం నుండి
తమ భయాల్ని ధైర్యం నుండీ కాసారు

ఒడాయారు రాజుగారు సిద్దప్పనెఱుగడు
ఆయని గుమస్తా ఎఱిగిన వంటవాడు మాత్రం ఎఱుగును
నారాయణ మూర్తిగారు కాఁవుడినెఱుగడు
ఆయన నియమించిన పెదకాపలాదారు మాత్రం ఎఱుగును
వీరి తాతలను వీరు సైతం ఎఱుగరు
ఆయనకే తెలియాలి ఆ నంజుండేశ్వరుడైనా ఎఱుగునో లేదో

తమనెరుగని వారిని తామెరగని వాటినుంచి కాసారు
మెదడులో వారికీ వీరికీ మధ్యలో గీతలు గీసారు
రూపును బట్టి వారికిచ్చే చూపులు మార్చారు
వేషం బట్టి వారితో సంభాషించే భాషను మార్చారు

కాసి కాసి కాలం కట్టిన గోడలలో ఇటకలైపోయారు
వేచి వేచి వానలో తడిసారు ఎండలో ఎండారు
సంస్కరణతో కూలిన గోడలతో పడుతూనే
కౌటిల్యం కట్టిన గోడలతో పైకి లేచారు

గోడవతలివారికి వీరు కానరారు
గోడివతలివారికి వీరు నచ్చరారు
ఆదర్శవాదులకు వీరు శత్రువులు
ఆచరణాత్ములకు వీరెందరైనా సరిపోరు

టోపీ పెట్టినా టై కట్టినా వీరు మాత్రం నిర్విరామంగా కాసారు
జీవితాలు గడచినా వ్యవస్థలు కూలినా వీరు ఇంకా కాస్తారు
మారుతున్న మార్పులో మారనిది వీరి కాపలా మాత్రఁవే
ఎవరిని ఎప్పుడు ఎందుకు కాసినా వీరు కాసింది వ్యవస్థను

తమని లోనికి రానివ్వని వ్యవస్థను
తమ ఉనికి ఎరుగని గాఢ నిద్రలను
తమను ప్రతిష్టించిన నిధులను
తమ ప్రాణంకంటే పదిలంగా
తమనుండి తమలాంటి
తమవారినుండి కాసారు

తమ నీడ అంతఃకొలనుపైఁ బడకుండా
తమ శబ్దం సెన్సెక్సు శ్రుతి తప్పించనీకుండా
తమ అభిమానం గోడెత్తుకు ఎదగకుండా

కాపలాదారు పై అనివార్యంగా ఆధారపడ్డ వ్యవస్థను
కాపలాదారు కులం నుండి కాపలాదురు కాస్తాడు


-------------
౧) అరమనె - మైసూరు ఒడయారు రాజుల ప్రఖ్యాతిగాంచిన రాజభవనం
౨) నంజుండేశ్వరుడు - మైసూరు దగ్గరలో నంజనగాడులో వెలసిన నీలకంఠేశ్వరుడు
౩) ఇన్ఫోసిసు - మైసూరువాసి నారాయణమూర్తిగారి ఇన్ఫోసిసు సుందరమైన క్యాంపసు సుప్రసిద్ధం

కవితలు వ్రాయడం ఎలా

నాలుగు కవితల అనుభవం వున్న నేను, మీ అందరికీ కవితలు వ్రాయడం ఎలాగో బోధింపదలచాను.
"అదేఁవిటీ, నీలాంటి పిల్ల కవి దగ్గరా మేము నేర్చుకోవలసింది?" అన్న ధర్మసందేహం మీకు కలుగవచ్చు.
తప్పులేదు, డబ్బులు కట్టారు కాబట్టి మీ గురువు అర్హతలు తెలుసుకునే హక్కు "సమాచార హక్కు చట్టం" మీకు కలుగజేస్తుంది. పెద్ద కవులు దగ్గర నేర్చుకుంటే, భావం ఛందస్సు, ఎలగెన్సు, వగైరా వగైరా ఉండాలి, ఉండకూడదు, ఉండీవుండనట్టువుండాలి వగైరా వగైరా అని చాలా క్లిష్టంగా చెబుతారు. కాబట్టి నాలాంటి చిన్న కవి దగ్గర నేర్చుకుంటే, మూడంచెల్లో మీరు కవితాస్వర్గద్వారతీరాలకు ఎలా లంఘించగలరో సునాయాసంగా తెలుసుకోవచ్చు. (ఈ వాక్యం చదివిన తరువాతైనా మీకు నా సామర్థ్యం మీద అపోహలు తొలగిపోవాలి).

ఉపోద్ఘాతం ("ఇప్పుడు వఱకు జరిగిన సుత్తేంటి మరి?" అంటారా)
నేను క్రిత శనాదివారాలు(వారాంతం అనడం నాకంతగా నచ్చుదు) బెంగుళూరు వెళ్లాను. ఈ సారి మంగతాయార్ల వెంట పడలేదు. అలానే మన బ్లాగర్లనూ కలవలేదు. పనులలో భాగంగా నేను బెంగుళూరులో దోమలూరి నుండి బనశంకరి బస్సులో వెళ్తున్నప్పుడు బెంగుళూరి మీద ఒ కవిత వ్రాసిపారేశాను. (ఈ వాక్యం చదివిన తరువాతైనా మీకు నా సామర్థ్యం మీద అపోహలు తొలగిపోవాలి). దాన్ని విశ్లేషిస్తూ మీకు కవిత ఎలా వ్రాయాలో చెబుతా.

బస్సెక్కే ముందు
బెంగుళూరు వెళ్తున్నాని తెలిసి మా స్నేహితులు ఉచిత సలహా పారేశారు "అక్కడ దోమలూరులో వున్న పలానా కంపెనీ ఆఫీసులోకెళ్లి, అమెరికా యాసతో మాట్లాడి, హెచ్చార్ అమ్మాయికి రెజ్యుమే ఇచ్చిరా" అని. ఆ పని చేయడానికి ప్రయత్నించాకాని, రిసెప్షన్ పిల్ల "మా ఫోన్ నెంబర్ కి ఫోన్ చేయండి, ఇంత దూరం రావాల్సిన శ్రమ తగ్గుతుంది" అని చెప్పి నన్ను తోలేసింది. అప్పుడు నాకు తట్టింది, బెంగుళూరు మనకంటే చాలా ముందు కెళ్ళిపోయింది, ఈ గాజు౨ మేడల్లో మనకు చోటు లేదని. దాని మీద కవిత రాయాలని పించింది. టెక్ పార్కు బయటకెళ్లి బస్సుకోసం నించున్నా. చూస్తే జోబులో ఐదువందలు తప్ప ఏం లేదు. కొట్టు కొట్టు కూ వెళ్లి చిల్లర అడుకున్నా(ఈ సంగతి గుర్తుపెట్టుకోండి). చివరకు ఎవరో ఇచ్చారు, తరువాత బస్సొచ్చింది బస్సెక్కా.

మెదటి పద్యం
నా దగ్గర అంకోపరిసంచిలో అంకోపరి బదులు 'శ్రీశ్రీ జీవిత చరిత్ర' మఱియూ తిలక్ 'అమృతం కురిసిన రాత్రి' వున్నాయి. (గమనించవలసిన విషయం, ముందు కవితలు వ్రాయడానికి స్ఫూర్తి ముఖ్యం. కాబట్టి మీరు నా కవితలు అచ్చు చేసుకుని, వాటిని మీ జేబులో పెట్టుకుని బస్సెక్కండి).

బెంగుళూరుని నేను గుర్తుపట్టలేదు!
మేడ కాంక్రీట్లారని అందానికి
బట్టలుగా సన్నని రోడ్లు చుట్టి
ఫ్లయ్యోవర్ల ఊక్సులు బిగించింది!
సాంప్రదాయం వదలి
సెక్సీగా తయారయ్యింది!

తిలక్ వ్రాసిన "నగరంలో హత్య" కవిత ఇలా మొదలవుతుంది.

హైదరాబాద్ నన్ను గుర్తించలేదు పలకరించలేదు.
పెద్ద పెద్ద వీధుల్లాంటి పైట సవరించుకుంటూ
తప్పుచేసిన ఆడదానిలా తప్పించుకు తిరిగింది

దీనికీ నా కవితకీ వున్న పోలిక కేవలం కాకతాళీయమే; అని మీరనుకుంటే పప్పులో కాలేసినట్టే. మొదటి పద్యాన్ని తిలక్‌లా మొదలు పెట్టి, అప్పుడే చూసిన టెక్పార్కు గురించి, బెంగుళూరి లోని ఇఱుకు రోడ్ల గురించి అదే రూపకంలో వ్రాసా. ఒకప్పుడు బెంగుళూరు లో చెట్లెక్కువుండేవి, ఇప్పుడు వాటిని నరికేసి అద్దాల మేడలూ, మెట్రోలూ కడుతున్నారు. అక్కడినుండి 'సెక్సీ' వచ్చింది. (దీని మీద మరింత వివరణ తరువాత)

రెండో పద్యం
అందని ద్రాక్షలు పుల్లన. మనకెలాగూ ఉద్యోగం ఇవ్వట్లేదు కాబట్టి, "ఏవరికి కావాలి మీ బోడి ఉద్యోగం" అన్నదాన్ని కొద్దిగా ఉత్ప్రేక్షిస్తే ఇలా తయారవుతుంది.

అద్దాల మేడలలోని చీకటిగదులలో
ఉక్కు సంకెళ్ళతో బందింపబడ్డ ఆత్మలు
నాక కనబడవనుకుంది.

అలాగే పెద్ద పెద్ద ఉద్యోగాలు చేస్తే సరిపోదు, పేదలని నిజంగా అభివృద్ధి పరచడం గొప్ప (ఇది అసాధ్యం కాబట్టి)...

వంతెనల క్రింద గుడిసెలకూ
ముఱికి కాల్వల ప్రక్క మకాఁలకూ
ఋజువులు చూపించమంది.

అదే ధొరణిలో

ఐదువందలకు చిల్లరడిగితే అవతలికి పొమ్మంది.
ఐద్దమ్మిడీల బిళ్ల చూపిస్తే అదేఁవిటనడిగింది.

బస్సెక్కేముందు జరిగింది ఎలావుంది అలానే వ్రాసేయండి. దాని తరువాత... బస్సులో టికెట్లన్నీ రూపాయల్లోనే వుంటాయి. నా జేబులో యాభై పైసుల బిళ్లవుంది. అది చూపిస్తే నిజంగానే అవతలకి పొమ్మంటారు. కాబట్టి అదికూడా వ్రాయండి.

మూడో పద్యం
నేను కుటుంబం పని మీద ఎవరినో రైలు ఎక్కించడానికి స్టేషను వెళ్లా. అక్కడొకమ్మాయి, మన భీమవరంమే అయినా, మా బామ్మాళ్లతో ఆంగ్లం యాసతో తెలుగు మాట్లాడింది. బెంగుళూరులో ఇంలాంటి వారికి కొదవలేదు. కాబట్టి ఇది వ్రాయడం కూడా తేలికే.

ఆంగ్లం యాసలో కన్నడమూ
అజంత యాసలో ఆంగ్లమూ మాట్లాడి
అప్పుడే అమెరికా తిఱిగొచ్చిన
అచ్చతెలుగమ్మాయిలా, లేని
ఆత్మ విశ్వాసం నటించింది!

నాల్గో పద్యం
బస్సులో నా వెనుక సీటులో ఒక తెలుగతను "ఎరా ఐడోన్ట్‌నో సిస్టంస్ లో సి అడుగుతున్నాడా, జావా అడుగుతున్నాడా" అని ఫోనులో మాట్లాడుతున్నాడు. అలాగే ఇంకో తమిళతను "మచ్చా చావరియా పటమ్ నోకియా" అని మాట్లాడుతున్నాడు. ఆ రెండిటినీ ఇక్కడ.

జాబుకీ జావాకీ ముడివేసే తెలుగబ్బాయిలతో,
'చ'కీ 'శ'కీ తేడా తెలియని తమిళ తంబీలతోనూ,
సిరిగన్నడం సిరులకోసం హతమార్చిన కన్నడిగులతోనూ
పబ్లిక్ పార్కులలో పట్టపగలు చెట్టాపట్టాలేసుకు తిరిగింది!

బెంగుళూరు నిండా పార్కులే, అలాగే జేపీ నగర్ లో ఒకటి కనిపించింది. అప్పటివరకూ తెలుగు, తమిళ, అరవ కుఱ్ఱాళ్లతో ఏఁవ్ చేయ్యాలో అర్థంకాని నాకు. బల్బు ఎలిగింది. ఇక..

అందేఁవిటని మందలిస్తే
డబ్బుతీసుకొని టికెట్టివ్వని
బె.మ.సా.సం. బస్సామెలా
వినీ విననట్టు వూరుకుంది.

ఇది బెంగుళూరు బస్సుల్లో ఎప్పుడూ జరిగేదే. ఆడామగా కండెక్టర్లిఱువురూ చేసేదే.

ఐదే పద్యం
నిజంగానే బెంగుళూరులో నాకు కావాల్సిన ఉద్యోగాలు లేవు. న్యూయార్కో, లండనో, హాఙ్ కాఙ్‌గో వెళ్లాలి (అంటే వాళ్లు రానిస్తే). అదీ ఇక్కడ పారేశా.

ఉద్యోగఁవిమ్మంటే, "మీ స్థాయికి మేఁతూగగలమా
సింగపురమో సికాగోనో పొమ్మ"ని ఎగతాళి చేసింది.

ఒకప్పుడు నేను జీవితంలో డబ్బు, పెట్టుబడిదారు వ్యవస్థ వంటి వాటిలో నమ్మేవాడిని, అప్పటిలో "అదృష్టవంతుడను నేను, వడ్డించిన విస్తరి నా జీవితం". బెంగుళూరేఁవీ మారలేదు. రెండేళ్ల క్రితం ఎటు పోతుందో, ఇప్పుడూ అంతే, మారిందల్లా నేనే అన్న విషయం ఇక్కడ వ్రాసా.

సరే వెళ్లోస్తానంటూ వెనుతిఱగబోతే,
"నువ్వు చాలా మారిపోయావు బావా" అని
భుజం మీద వాలి బోరున యేడ్చింది.

రూపకం
ఈ ఒక్క అలంకారం తెలిస్తే చాలు మీర ఒక మోస్తరు నుండి భారీ కవి కావచ్చు. నా పేరే ఒక రూపకం కాబట్టి, అక్కడ నాది కొద్దిగా ముందంజ. (పేరుకు అర్థం అడగకండి).
నవ్యసమాజం ఎప్పుడూ "ఖండాంతర వాసులతో సంభాషిస్తున్నాం, గ్రహాంతర వాసులకు సంకేతాలు పంపిస్తున్నాం" అని ప్రగల్బాలు(?) పలకడమేగానీ, పెద్ద మనిషైన పదేళ్లకు కూడా కుఱ్రవాళ్లకు పెళ్లి చేయలేకపోతున్నది. అలాంటి కుఱ్ఱవాళ్లకి ఇంకేంచూసినా అమ్మాయే కనిపిస్తుంది. మామూలు అమ్మాయి కాదు సంప్రదాయాన్ని విడిచి సెక్సీగా తిరిగే అమ్మాయి, పార్కులలో చెట్టాపట్టాలేసుకు తిరిగే అమ్మాయీ, బావా అని పిలిచే అమ్మాయీ కనిపిస్తూంటారు. అద్దంపద్దం(అర్థంపర్థం?) లేని బెంగుళూరు నగరాల్ని చూసినా అంతే! అలాగే, మీకు అప్పడాలంటే భ్రమ అనుకోండి, మీరు లిబర్టీ విగ్రహాన్ని అప్పడంగా భావించి ఓ కవిత వ్రాయండి. ఉదాః

గేసు పొయ్యలాగా కాగుతున్న వేడి న్యూయార్కు దినాన,
లిబర్టీ విగ్రహం అప్పుడే వేసిన అప్పడం లా కాగిపోతుంది.
తాకడానికి వేడిగా, తినడానికి కరకరలాడేట్టుంది.

శబ్ద మఱియు ఇతర అలంకారాలు
నేను వ్రాసిన నిరుద్యోగులు పద్యాన్ని పైవిధంగా విశ్లేషించడం అంత తేలిక కాదు. పైది తిలక్ శైలి, ఇది మాత్రం శ్రీశ్రీ శైలి.
విశ్లేషణ కష్టం కానీ, శ్రీశ్రీ శైలి లో వ్రాయడం మాత్రం చాలా తేలిక. మీకు తోచినట్లు వ్రాయండి. కొద్దిగా మాత్రాఛందస్సు వాడండి. రూపకాలం'కారాల'తో రెచ్చిపోండి. కొంత కాన్సొనెన్సు(తెలుగులో?) వాడండి.
ఉదాహరణకు

అసమర్థ చితులుండే శ్మశానాల్లో,
కాలని కళేబరాల పేలని పుఱ్ఱెలు
***
నత్తనడకన సాగే ఎకానమీకి,
నివాళులొసగు హారతి కర్పూరాలు !

జనులు "అసమర్థ చితులు కాకపోతే సమర్థ చితులుంటాయా ఎక్కడైనా?", "కళేబరం కాలనప్పుడు పుఱ్ఱైనా ఇంకోటైనా ఎలా పేలుతుంది?", 'నత్తకెవరైనా మంగళారతి పడతారా?" అని ప్రశ్నించరు! దాని బదులు అద్భుతమనీ, పత్రికలకు పంపాలనీ అంటారు. ఇక...

శోకమనే సెలయేటిలో కాగిన
పాకంపట్టని గులాబ్జామూఁలు !

ఆ రోజు నిజంగా మా అక్క గులాబ్జామూఁలు చేసి వాటికి పాకం పట్టలేదు. కానీ ఇలాంటివి కవనవ్యాపార రహస్యాలు. వీటిని బయటకు చెప్పకూడదు. నేను నా గురువృత్తి ధర్మానికి అన్యాయం చెయ్యలేక మీకు చెబుతున్నాను. (ఈ వాక్యం చదివిన తరువాతైనా మీకు నా సామర్థ్యం మీద అపోహలు తొలగిపోవాలి).

త.రా: ఇంకేముంది కష్టమైన వృత్తాలు విడచి, అభ్యుదయపూరిత బావ కవిత్వం వ్రాయండి!

బెంగుళూరు మారిపోయింది

బెంగుళూరుని నేను గుర్తుపట్టలేదు!
మేడ కాంక్రీట్లారని అందానికి
బట్టలుగా సన్నని రోడ్లు చుట్టి
ఫ్లయ్యోవర్ల ఊక్సులు బిగించింది!
సాంప్రదాయం వదలి
సెక్సీగా తయారయ్యింది!

అద్దాల మేడలలోని చీకటిగదులలో
ఉక్కు సంకెళ్ళతో బందింపబడ్డ ఆత్మలు
నాక కనబడవనుకుంది.
వంతెనల క్రింద గుడిసెలకూ
ముఱికి కాల్వల ప్రక్క మకాఁలకూ
ఋజువులు చూపించమంది.
ఐదువందలకు చిల్లరడిగితే అవతలికి పొమ్మంది.
ఐద్దమ్మిడీల బిళ్ల చూపిస్తే అదేఁవిటనడిగింది.

ఆంగ్లం యాసలో కన్నడమూ
అజంత యాసలో ఆంగ్లమూ మాట్లాడి
అప్పుడే అమెరికా తిఱిగొచ్చిన
అచ్చతెలుగమ్మాయిలా, లేని
ఆత్మ విశ్వాసం నటించింది!

జాబుకీ జావాకీ ముడివేసే తెలుగబ్బాయిలతో,
'చ'కీ 'శ'కీ తేడా తెలియని తమిళ తంబీలతోనూ,
సిరిగన్నడం సిరులకోసం హతమార్చిన కన్నడిగులతోనూ
పబ్లిక్ పార్కులలో పట్టపగలు చెట్టాపట్టాలేసుకు తిరిగింది!
అందేఁవిటని మందలిస్తే
డబ్బుతీసుకొని టికెట్టివ్వని
బె.మ.సా.సం. బస్సామెలా
వినీ విననట్టు వూరుకుంది.

ఉద్యోగఁవిమ్మంటే, "మీ స్థాయికి మేఁతూగగలమా
సింగపురమో సికాగోనో పొమ్మ"ని ఎగతాళి చేసింది.
సరే వెళ్లోస్తానంటూ వెనుతిఱగబోతే,
"నువ్వు చాలా మారిపోయావు బావా" అని
భుజం మీద వాలి బోరున యేడ్చింది.

కందం, మందం, బావతో సరసం

కందం అంటే ఏంటో అందరికీ తెలిసిందే. తెలియదా ?
అయితే ఇక్కడ కందం గురించి చూడండి. కందానికి ముందు మీరు గురు లఘువుల గురించి నేర్చుకోవాలి. వాటికి లంకె. అబే లాభంలేదు, లంకెలిస్తే మాత్రం ఎవరు చదువుతారు అంటే, ఇకనేనే విన్నవించుకుంటా.

లఘువు (గుర్తు I)
సరళంగా, లిప్తపాటులో పలకగలిగే శబ్ధాలు ఉదా: అ, ఌ, ఎ, ఘి, పు, తృ, వఁ, ళొ వగైరా

గురువు (గుర్తు U)
క్లిష్టంగా రెండు లిప్తలకాలం తీసుకునేవి. ఉదా: ఈ, ఊ, ఐ, ఓ, ఔ, అం, కౄ, చా, డం, నః, రై వగైరా
ఒక అక్షరం తరువాత పొల్లక్షరం వస్తే అది కూడా గురువౌతుంది. ఉదా: అక్, విశ్, ముల్, నెన్ వగైరా

ఒక పాదం మఱియు దాని గురులఘువిశ్లేషణ
"శారికా కీరపంక్తికిఁ జదువు సెప్పు"
శాU రిI కాU కీU రI పంక్U తిI కిఁI జI దుI వుI సెప్U పుI
గమనించ వలసిందేంటంటే సెప్పులో సె గురువు ప్పు లఘువు!

కందం
పైన చెప్పినట్టు గురువులకు రెండు మాత్ర(లిప్త)ల కాలం, లఘువుకు ఒక మాత్రాకాలం పడుతుంది. అంటే లఘువుకి రెండింతల కాలం పడుతుంది గురువుకి. ఖచ్చితంగా చెప్పాలంటే ఆ నిష్పత్తి ౧.౪౬౧౨౫ కి దగ్గరలో వుంటుంది. మీకు తెలుగు అంకెలు చదవటం రాదు కాబట్టి రెండని అనుకుందా.

కందం పద్యాన్ని నాలుగేసి మాత్రలగా విడగొట్టవచ్చు. నాలుగు మాత్రలంటే ప్రతి గణం
నల IIII
భ UII
జ IUI
స IIU
గగ UU
గణాలలో ఒకటై వుండాలి.

ఉదా:
ఎప్పటి కెయ్యది ప్రస్తుత
UII UII UII (భ భ భ)
మప్పటి కామాటలాడి - యన్యుల మనముల్
UII UU IUI - UII IIU (భ గగ జ - భ స)
నొప్పిం పక తా నొవ్వక
UU UII UII (గగ భ భ)
తప్పించుక తిరుఁగువాడె - ధన్యుడు సుమతీ
UU IIII IUI - UII IIU (గగ నల జ - భ స)

కందంలో ౩, ౫, ౩, ౫ గణాలతో నాలుగు పాదాలు రాస్తే చాలు.
కానీ అలా వుంటే మఱీ అందరూ వ్రాసేస్తారు, ఇక కవిత్వం అందరికీ వచ్చేస్తుంది, సమాజం బాగుపడిపోతుందని, కొందరు ఛాందసవాదులు ఇంకా చాలా అనవసర నియమాలు పెట్టారని కొందరి అభిప్రాయం. నేను దానితో ఏకీభవిస్తానా లేదా అన్నది అప్రస్తుతం, అప్రముఖం.
ఉదా- పై పద్యంలో ప్రతి పాదానికి రెండో అక్షరం 'ప్ప' వుంది. దీనిని ప్రాస నియమం అంటారు (ఇంకా ఇలాంటి నియమాలు చాలా ఇక్కడ వున్నాయి)

భావ కవిత్వం, వచన కవిత్వం, మాత్రా ఛందస్సు, అరసం
వెనకటి రోజుల్లో చదువుకునే కాస్త మందీ, తెలుగొక్కటే చదువుకునే వారు. కాబట్టి వారికి క్లిష్టమైన ఛాందస నియమాలు పెద్ద లెక్కకాదు. కానీ తెల్లవాళ్లు లెక్కలు, తుపాకులూ చదువుకుని ఇతరులపై రాజ్యం చెయ్యడం చూసి, మనవారు కూడా తెలుగుని పక్కన పెట్టి లెక్కలూ, లైంగిక మనస్తత్వ శాస్త్రాలూ చదవడం మొదలు పెట్టారు. కాబట్టి నియమాలు పాటించడం కష్టమయ్యింది, భావాలకి ఛందస్సు అడ్డు పడడం మొదలయ్యింది.
అందుకే ౧౯వ శతాబ్ధం మొదట్లో భావ కవిత్వం, వచన కవిత్వం, మాత్రా ఛందస్సు వంటి ఉపాయాలు వేసారు కవులు రచయితలూ కనుగొన్నారు. ఆ కవుల సంఘాలే అరసం, విరసం వగైరా! నేను ఆఱునెలల క్రితమే తెలుగు చదవటం మొదులు పెట్టాను, కాబట్టి నాకు పెద్దగా వాటితో సంపర్కం(టచ్చి) లేదు. అందుకే మీరు తెలియ జెప్పుతారని లంకెలిచ్చా.

మాత్రా ఛందస్సు
ఇది మాత్రలమీద ఆధారపడి వుంటుంది. కందంలోని గణాల నియమాలు తప్ప ఇతర నియమాలు తీసేస్తే ఒక విధంగా మాత్రాఛందస్సు వర్తిస్తుంది.
ఇందులో గురువు U = ౨, లఘువు I = ౧ అని వూహించుకొని, ఒక పాదం పలకడానికి ఎన్ని మాత్రలు పడతాయే లెక్కవేసి, అన్ని పాదాలకూ ఒకే మాత్రా బరువుండేట్టు చూడాలి.
ఉదా:
ప్రతిజ్ఞ (పాదానికి నాలుగు నాలుగు మాత్రల గణాలు, అంటే పదహారు మాత్రలు)
పొలాలనన్నీ, హలాలదున్నీ, (జ గగ జ గగ)
ఇలాతలంలో హేమం పిండగ (జ గగ జ భ)
జగానికంతా సౌఖ్యం నిండగ (జ గగ జ భ)
విరామమెరుగక పరిశ్రమించే, (జ నల జ గగ)
బలం ధరిత్రికి బలికావించే, (జ భ భ గగ)
కర్షక వీరుల కాయం నిండా (భ భ గగ గగ)
కాలువకట్టే ఘర్మజలానికి, (భ గగ భ భ)
ఘర్మజలానికి ధర్మజలానికి, (భ భ భ భ)
ఘర్మజలానికి ఖరీదు లేదోయ్‌! (భ భ ద గగ)

బావ కవిత్వం
కొత్త సహస్రాబ్ధిలో తెలుగు నేర్చుకునేవారు బాగా తగ్గిపోవడంతో, కవిత్వాలు రాయడం కష్టఁవవ్వడ్డంతో, నేను కొత్త కవితా విధానం కనుగొన్నాను. ఇది ఒక శతాబ్ధం క్రితం గుఱజాడ కనిపెట్టిన మాత్రాఛందస్సుకు అక్రమ సంబంధాల ద్వారా కలిగిన సంతానం. దాని పేరే

మందం
ఇందులో నాలుగు పాదాలు పాదానికి నాలుగు గణాలు గణానికి నాలుగు మాత్రలు! ౪ x ౪ x ౪= ౬౪
అఱవై నాలుగు మాత్రల అఱుదగు
నీలారవింద హారం మందం!
(స భ భ నల; గగ జ గగ గగ)
రెండు పాదాలున్న దీని అరమందం అంటారు. కావాలంటే మందం ఇంకా తగ్గించి పావు మందాలు కూడా వ్రాసుకోవచ్చు!

మందం ఉదా:
చదువెందుకు సంక నాకడానికి !
గురువెందుకు గుద్ద నాకడానికి !
పదిగోవులు కాసుకున్న, పాశము
దొరుకును గదరా ధరిలో సుమతీ!
(స స జ భ; స స జ భ; స స జ భ; స స స స)
దీని కన్నా పరమ సత్యం వుందా? ఎంత అద్భుతంగా వుంది పద్యం! చూశారా ఛందస్సుని కొద్దిగా తగ్గించి బావం మీద బుఱ్ఱపెడితే వజ్రాలు రాలతాయి!
వివరణ: ఇది వ్యవసాయ పొలాల్లో తరతరాలుగా వినబడుతున్న పద్యం. భూమిని నమ్ముకోవడంలోని ఆనందాన్ని, చదువు యొక్క అప్రయోజనాన్ని తెలిపే చాటువు.

గొప్ప తగ్గింపు
ఇంతకీ భావ కవిత్వానికీ బావ కవిత్వానికీ వున్న ముఖ్య వ్యత్యాసం చెప్పనేలేదు కదా. మా బావ కవిత్వంలో మీకు నియమాలు ఇష్టమైతేనే పాటింటవచ్చు. లేక పోతే మానేయ్యవచ్చు.
కాబట్టి, పైన చెప్పబడిన ౪x౪x౪ నియమాన్ని పాటించకపోయినా మీరు దాన్ని మందం అనిపిలుచుకోవచ్చు. కానీ మందం కొద్దిగా తగ్గుతుంది.

బుద్ధి మందం ఉదా:
చెండాలం చెంబులవాద్యం
సాయంత్రం సాంబారన్నం
పిల్లి తినని పిండాకూడూ
బల్లి వదిలిన తెల్ల తోకా
పందిఁ చంపిన పిల్ల బంటూ
కంది పప్పులో గుండ్రాయీ
- వద్దోయీ నవకవనానికి
(ప్రతి పాదానికి పద్నాలు మాత్రలు)

ప్రశంస
మా మందానికొచ్చిన ప్రశంసలు కొన్ని
"మందం is the modern day scalable alternative to మత్తేభం" - సాయంకాలం.నెట్
"మందం మన శతాబ్ధ కవిత్వానికే మేకప్ ఆర్టిష్టు" - ఆమాట.కామ్
"మందమా మందగామినా" - సృజనభంజని.ఆర్గ్
"మందగిస్తున్న మాడరన్ కవిత్వాన్ని మందాగ్నిలా తాకిందీ మందం" - పాతపెన్ను.బ్లాగుస్పాటు.కామ్
"మందమా! చాటంత దానందమా!" - కోడలి.ఆర్గ్
"సుమతీ పక్కకి తప్పుకో వచ్చేసింది మందమతీ" - చల్లెద.కామ్

బావతో సరసం
మీరూ మాలాగే మందాల అందాల అర్ణవాల లోతులు తీయ్యాలని ఆరాట పడుతున్నారా? ఆగలేకున్నారా? అయితే వెంటనే చేరండి "బావకవుల తోవలో సరదా రాసేవారి సంఘం" (బావతో సరసం)!

నిరుద్యోగులు

అంతేలే, నిరుద్యోగ రెజ్యుమేలు !
కంచల్లే మ్రోగే ఖాళీ చెంబులు !
మానవ వనరుల భామల బల్లలపై,
పింగుపాంగులాడే కుంటి కుందేళ్లు !

అంతేలే, నిరుద్యోగ ఈమెయిళ్లు !
వ్యాకరణం వాడని తిరస్కారములు !
అసమర్ధ చితులుండే శ్మశానాల్లో
కాలని కళేబరాల పేలని పుఱ్ఱెలు !

అంతేలే, నిరుద్యోగుల అర్హతలు !
సిగ్గువిడిచిన సినిమా హీరోయిన్లు !
నత్తనడకన సాగే ఎకానమీకి,
నివాళులొసగు హారతి కర్పూరాలు !

అంతేలే, నిరుద్యోగ జీవితాలు !
జీతం పెట్టని మహోద్యోగాలు !
శోకమనే సెలయేటిలో కాగిన
పాకంపట్టని గులాబ్జామూఁలు !

అంతేలే, నిరుద్యోగ భోజనాలు!
పూరీలు, పరాటాలు, పులావులు,
పాల పాయసాలు, పెసరపప్పు చార్లు !
పర్సు కాళి గాని పేగు కనలనీరు !


లంకెలుః పేదలు, శ్రీశ్రీ, Les Pauvres, Emile Verhaeren

బుక్కులు

వైరు లెస్సు,
లిప్పు కిస్సు,
సెక్సి మిస్సు-
కామంగా చూడకు దేన్నీ!
సోది మయమేనోయ్ అన్నీ!

బీరు బుడ్డి,
మఱుగు దొడ్డి,
ఎఱువు చెడ్డి-
నీ వైపే చూస్తూ వుంటాయ్!
తమనింకా ఏస్‌కో మంటాయ్!

ఉచ్చమల్లి,
పచ్చ కిల్లి,
వెచ్చ బుల్లి-
కాదేదీ బ్లాగు కనర్హం!
ఔనౌను టపాలనర్ఘం!

ఉండాలోయ్ బ్లాగావేశం!
కానీవోయ్ నస నిర్దేశం!
దొరకవటోయ్ హిట్లశేషం!
నోరంటూ వుంటే మెక్కి,
బ్లాగుంటే వ్రాసీ!

బ్లాగ్లోకమొక మురికి వరద!
బ్లాగడమొక తీరని దురద!

బ్లాగ్బహిష్కరణ చేసుకోవాలనుకున్నా కానీ, ఆముదము తాగిన వాడికి విరేచనం వచ్చినట్లు సృజన శక్తి పేగుల్లో దట్టిగా నిండి వుంది. 'విసర్జన' చేస్తే కాస్త అంత్రానలము చల్లారుతుంది, తెలుగు సాహిత్యానికి తీరని నష్టమూ తప్పుతుందని ఈ టపా వేస్తున్నాను! ఇంకో సారి చదివి మరీ ఆస్వాదించిండి.

ఈ కవనశిఖరాన్ని అధిరోహించడానికీ, పూర్తిగా ఆస్వాదించడానికీ కొన్ని లంకెలు
మహాప్రస్థానం, శ్రీశ్రీ, హ గణం, బ్రౌణ్యం

కందం పై కందం పై కందం

నా బ్లాగుని జెమిని టీవీ సీరియల్ గా తలచి ఫాలో అవ్వని జనుల కోసం చిన్న రీక్యాప్ !
నేను మొన్ననే తెలుగులో పద్యాలు రాయాలని రానారె స్పూర్తితో రాయడం మొదలు పెట్టా. మా గురువు కొత్తపాళీ. మొన్ననే ఒక కందం కూడా రాసా. కాని అది గురువు గారికి నచ్చక మరలా రాయమన్నారు. అది వివరిస్తూ ఒక కందం.

కందము పై కందము నే
అందము వర్ణింప గోరి వ్రాసితి గానీ
అందులెలగెన్సు లేదని
చిందులు దొక్కేను గురువు సింగని వోలే

బైట్ దాట్ మాస్టర్ కోపా ! ఎలగెన్సు తగ్గిందన్నందుకు గానూ, ఎలగెన్సు లేనేలేని పద్యం :)
ఇక్కడ నృసింహుడితో పోల్చడం అతిశయోక్తి అలంకారమనమట :) అలాగే 'వోలే' ఉపమాలంకారము :)
దయచేసి నా మీద ఆశ వదలొద్దు :)
పైన 'వ్రా'ముందు వచ్చిన 'రి' గురువవదని నాకు గట్టిగా అనిపిస్తుంది. కాని నేను తప్పయ్యిండవచ్చు.

అసలు విషయానికి వస్తే, ఇదిగో నా రెండో ప్రయత్నం.

అరవైనాలుగు మాత్రల
అరుదగు నీలారవింద హారము కందం
ఉరకగిది కృష్ణవేణిల
పరమశివునిదైనను మది పరవశమవదా

ఇది గురువుగారిని, పాఠకులని, మెప్పిస్తే సరే సరి లేక పోతే ...
ఎందుకైనా మంచి, ఈ పద్యంలో రెండు రూపకాలున్నాయని గుర్తుచెయనియ్యండి. అలాగే ఇందులో ప్రాసయతి కూడా కుదిరింది. (౨ లో అరు - హార; ౪ లో పర - పర)

నేను కందాల గురించి ఆలోచించీచించీ, రాత్రి నిద్రకూడా తక్కువయ్యింది. ఎంతగా కందాల గురించి ఆలోచిస్తున్నానంటే, నేను వ్రాసిన నాలుగు కందపద్యాలూ కందాల మీదే. ఈ విషయం మీద ఇంకో కందం.

అల్లుతువున్నా కందం <భ గగ గగ>
మెల్లగ మెల్లగను నేను, మేడిన్ చైనా <భ భ జ గగ గగ>
చిల్లర పరికరములవలె <భ నల నల>
అల్లటపెట్టుటకు మిమ్ము యట్లాగైనా <భ భ జ గగ గగ>

కొద్దిగా ఎక్కువైనట్టుంది కందమందు నాకూ మీకూ. ఐతే మీకో సుభవార్త. కందం కష్టమనిపిస్తుంది నేనింకా తెటగీతో, సీమమో నేర్చుకుంటా. కొద్దగా నేర్పరితనము వచ్చాక కందానికి వస్తా.

త.రా : అన్నట్టు కవిత్వం ఆశక్తి ఉన్నవారు ఈ-మాటలో ఈ వ్యాసం తప్పక చదువగలరు.

గురుః దేవో నారాయణః ౨

కం. అరవైనాలుగు మాత్రల
అరుదు అయిన ఒ అరవింద హారం కందం;
నెరయును మదినానందము
నెరగగ నే రాయడమును, నేర్పగ రామా !

నాకెందుకో పద్యం మొదటి రెండు పాదాలు ఎడ్లబండి లాగా, ఆఖరి రెండు పాదాలు రైలు బండిలాగా అని పిస్తున్నాయి. :)
రామా (రానారె) స్ఫుర్తి తో నేను కూడా కంద పద్యం రాద్దామని తలపెట్టా. సంవత్సరం పడుతుందను కున్న దానికి, గురువు గారి సహాయ ప్రోత్సాహాలతో, రెండు రోజులలోనే పూర్తయింది. పద్యం అంత బాగోదనుకోండి, నేను కొక ని కాబట్టి! (కొత్త కవి).
మా గుగ్గురువు కొత్త పాళీ అన్నట్టు..

క. కందాలకేమి భాగ్యము
వందైనా రాయ వచ్చు వడిగా, కానీ
ఛందస్సున వ్రాయుచునే
యందముగా వ్రాయవలెను యర్రపు రామా!

నాకైతే ఛందస్సు, యతిమైత్రి, ప్రాస కుదిరినందుకు మహదానందంగా ఉంది.

Broken Mirror/ పగిలిన అద్దం

Somewhere I took a turn
and ran into a mirror.
Shattered pieces of glass
now surround me.

I think I am bleeding
but I know not where.
It really does not hurt or
I just pretend not to care.

The wounds may last
they may haunt me
as time goes past.

I look at the pieces
see myself in bits,
some of them smile
they say I am just fine.

Then there are those
that tell me I am fragile
I can break like them.
Or they seem to tell me
broken already I am.

I just gather the pieces
trying to fix what it reflects
The image is too vague
to be a puzzle to solve
The reflections too many
to be a piece of art.

Mirrors once shattered
can not be unbroken
Pain once experienced
can not be truly forgotten.
-------------------------------------------
వెళ్ళే వెళ్ళే దారిలో
కాలానికి కథనానికీ కంటి చూపు కరువైంది.
మేలుకొని చూస్తే,
చుట్టూ అద్దం ముక్కలు.
ముక్క ముక్కకో కథ
కథలన్నీ కలిపితే నా జీవితం.

దేహం పై గాయాలు కనిపించేవేగాని
అనిపించేవేవి కావు.
గాయాలు చెప్పే కథ ఒకటి
అద్దంలో నుండి నడిచింది నేనేనని.
కారే రక్తం చెప్పే కథ వేరు
కనిపించే గాయాలు ఎప్పటికైనా అనిపించేవేనని.

ఇతరుల కోసం దుఃఖించే మనసుదో ముక్క
బాధ్యత నేర్చని మేధస్సుదో ముక్క
దురాచారాని లోంగనందుకో దర్పణం
జడిసి జంకినందుకో దర్పణం

ముక్కలన్నీ కలిపితే
అవి నన్ను నిజంగా చూపించేనా
చూపించినా నే చూడగలనా

విరిగిన అద్ధం సరే
విరిగిన మనసు అతికేనా
ఇంకో రోజుతో ఇంకో వ్యక్తి ఉదయించేనా
ఒక సారి కరిగిన ఉక్కు
పదిమంది ఇంటికి పునాదిగా నిలిచేనా ?
-------------------------------------------

Please leave your comments on both the English and Telugu versions.
రెండు రూపాల మీదా మీ అభిప్రాయం వ్యక్తం చేయగలరు.